هوالفتاح العلیم- آشنایی با محصولات پتروشیمی

محصولات پتروشیمی دید کلی صنایع پتروشیمی(Petrochemical industry) ، بخشی از صنایع شیمیایی است که فرآورده‌های شیمیایی را از مواد خام حاصل از نفت یا گاز طبیعی تولید می‌کند. تا پیش از وارد شدن نفت به مفهوم امروزی در زندگی انسان ، مواد شیمیایی مورد نیاز ، بر اثر تغییر و تبدیل صنایع گیاهی و حیوانی بدست می‌آمد. اما در اوایل قرن بیستم نفت خام و گاز طبیعی به عنوان ماده اولیه برای تهیه بسیاری از ترکیبات مورد نیاز انسان ، اهمیت حیاتی و روز افزونی پیدا کرده است. تاریخچه اقوام متمدن دوران باستان ، بویژه سومری‌ها و آشوری‌ها و بابلی‌ها ، در حدود چهار هزار و پانصد سال پیش در سرزمین بین‌النهرین (محل عراق کنونی) با برخی از مواد نفتی که در دریاچه قیر بدست می‌آمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر به عنوان ماده غیر قابل نفوذ ، استفاده می‌کردند. رومی‌ها و یونانی‌ها نیز مواد قیری را برای غیر قابل نفوذ کردن بدنه کشتیها بکار می‌بردند. همچنین برای روشنایی و گرم کردن نیز از آن بهره می‌جستند. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی ، جهش حیرت‌آوری بوجود آمد. بطوری که امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد. صنایع گوناگون پتروشیمی نفت و مشتقات آن نه تنها در برآوردن نیازهای انسان در زمینه سوخت ، انرژی و الیاف نقشی بنیادی دارد، بلکه پیدایش و تکامل صنایع گوناگون مهمی را موجب شد که به پاره‌ای از آنها اشاره می‌شود. همزمان با پالایش نفت خام ، کاربرد موتورهای درون سوز جنبه عمومی به خود گرفت و میلیونها ماشین بنزین سوز به بازار عرضه شد. امروزه فرآورده‌های نفتی علاوه بر مصرف در زمینه سوخت وسایل نقلیه ، روغن موتور و غیره ، در تهیه بسیاری از قطعات مورد نیاز ساخت وسایط نقلیه ، نقش ارزنده‌ای دارد و تلاش بر این است تا بدنه اتومبیل را از مواد پلاستیکی که آنها را ازپلیمریزاسیون ترکیبات نفتی می‌توان بدست آورد، بسازند. فرآورده‌های نفتی در تهیه سوخت موشکهای هدایت کننده سفینه‌های فضایی و ماهواره‌ها و حتی در ساخت بسیاری از قطعات داخلی آنها کاربرد اساسی دارد. ماده اولیه بیشتر داروها و حتی آنتی‌بیوتیکها از ترکیبات نفتی مشتق می‌شود. بویژه تقریبا تمام مواد پاک کننده ، باکتری کشها و غیره ، از مشتقات نفتی و محصولات پتروشیمی می‌باشد. مولکول C60 ترکیبات نفت خام و فراورده‌های نفتی اتمهای کربن و هیدروژن بطور حیرت آوری می‌توانند ضمن ترکیب شدن با یکدیگر ، تعداد فوق‌العاده‌ زیادی از ترکیبات هیدروکربنی زنجیری و حلقوی آروماتیکی را بوجود آورند، بطوری که تا کنون هیدروکربنی که در ساختار مولکولی آن 60 اتم کربن شرکت داشته باشد، ردیابی شده است. از طرفی با افزایش تعداد اتمهای کربن بر تعداد ایزومرهای هیدروکربنی نیز افزوده می‌شود. بطور مثال هیدروکربنی که 30 اتم کربن داشته باشد، می‌تواند بیش از چهار میلیارد ترکیب هیدروکربنی ایزومر تشکیل دهد. علاوه بر این ، با توجه به اینکه در نفت خام ، ترکیبات هیدروکربنی سیر شده نیز فراوانند، تعداد ترکیبهای موجود در آن ، فوق‌العاده زیاد و گوناگون است. این گوناگونی با شرکت اتمهای دیگر مانند گوگرد ، نیتروژن و اکسیژن در زنجیر هیدروکربنها به مراتب بیشتر می‌شود. ترکیبات عمده موجود در نفت خام ترکیبات عمده موجود در نفت خام عبارتند از:هیدروکربنهای سیر شده زنجیری به فرمول کلی CnH2n+2، هیدروکربنهای سیر شده حلقوی به فرمول عمومی CnH2n که اصطلاحا آنرا نفتن گویند و هیدروکربنهای سیرنشده زنجیری اتیلن و استیلن. هرچه درصد تشکیل دهنده‌های نفت در دماهای پایین بیشتر باشد، مرغوبیت آن بیشتر است. گازهای طبیعی گازهای طبیعی ، بخش گازی شکل مواد نفتی است که همراه با نفت خام در مخازن زیرزمینی وجود دارد و یا از تقطیر نفت خام در پایین‌تر از 200C بدست می‌آید. گازهای طبیعی ، مخلوطی طبیعی از گازهای متان ( قسمت عمده حدود 85 درصد ) پروپان ، بوتان ، منو اکسید کربن و هیدروژن (گاز سنتز) همراه با مقداری دوده است. مصرف عمده آن در کشورهای غیر صنعتی به عنوان یک ماده سوختی است. ولی در کشورهای صنعتی از آن در تهیه بسیاری از فرآورده‌های شیمیایی و صنعتی بسیار مفید و ضروری استفاده می‌کنند. محصولات صنایع پتروشیمی ایران محصولات عمده‌‌ای که توسط واحدهای صنایع پتروشیمی ایران تولید می‌شوند عمدتا عبارتند از: کودهای شیمیایی ، اوره ، فسفات دی‌آمونیم ، کودهای مخلوط نیترات آمونیم ، مواد اولیه پلاستیک ، پی ـ وی ـ سی و دی ـ او ـ پی ، مواد شیمیایی نظیر اسید سولفوریک ، اسید کلریدریک ، آمونیاک ، گوگرد ، دوده و .... با این حال ، این محصولات در مقایسه با دهها هزار مشتقی که از نفت و گازهای طبیعی به کمک تکنولوژی پیشرفته پتروشیمیایی بدست می‌آید، بسیار اندک بوده، نشان می‌دهد که باید همت و تلاش بیشتری در این زمینه باید بکار برد تا به واقعیت نزدیکتر شد. مباحث مرتبط با عنوان برج تقطیر تصفیه فراورده‌های نفتی تقطیر پالایش نفت پالایشگاه حفاری نفت خام شیمی نفت صنایع شیمیایی کود شیمیایی قیر گاز طبیعی محصولات پتروشیمی مواد دفع آفات مواد شیمیایی نفت خام منبع : http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%d8%b5%d9%86%d8%a7%db%8c%d8%b9+%d9%be%d8%aa%d8%b1%d9%88%d8%b4%db%8c%d9%85%db%8c&SSOReturnPage=Check&Rand=0

هوالفتاح العلیم- قانون پایستگی ماده - شیمی برای زندگی

پایستگی ماده 

Ø بر اساس قانون پایستگی ماده ، اتم های موجود در کره ی زمین ، بر اثر واکنش های شیمیایی از بین نمی روند ، بلکه تنها از یک آرایش به آرایش دیگری در می آیند . یک معادله شیمیایی بازآرایی اتم ها را در واکنش های شیمیایی نشان می دهد.

Ø مطابق این قانون در یک واکنش شیمیایی جرم نه به وجود م یآید و نه از بین می رود و در یک معادله شیمیایی موازنه شده مجموع جرم واکنش دهنده ها با مجموع جرم فرآورده ها برابر است .

Ø چون اتم ها بسیار کوچکند و جرم بسیار کمی هم دارند ، اندازه گیری جرم یکی از آن ها با ابزارهای معمولی ، کاری غیر ممکن است . به همین علت ، همواره به جای جرم یک اتم ، جرم تعدادی از آنها را در نظر می گیرند  ،به نحوی که امکان اندازه گیری جرم کل آنها با ابزاهای معمولی ممکن باشد .

Ø اگر تعداد  1023×  6/022 ذره اتم کنار هم قرار گیرند ، در این صورت ، جرم کل آنها به اندازه ای خواهد شد که بتوان مقدار آن را به آسانی با ترازوهای معمولی اندازه گرفت . آنها این تعداد را یک مول نامیده اند .

Ø امروزه این عدد (1023 × 6/022 ) را عدد آووگادرو می نامند . 

یک مول از هر ذره ای ، به تعداد عدد آووگادرو از آن ذره است .

مثال : ⇦( یک مول اتم اکسیژن =1023 × 022 / 6 عدد اتم اکسیژن )

Ø مقدار جرم یک مول از یک ماده و یا 1023 × 022 / 6 عدد اتم از آن ماده را اتم گرم می نامند و آن را بر حسب گرم بیان می کنند .

به عنوان مثال وقتی می گوییم اتم گرم اکسیژن 16 گرم است یعنی جرم یک مول از اتم های اکسیژن که شامل 1023 × 022 / 6 اتم است ، برابر 16 گرم می باشد .

Ø از سوی دیگر جرم یک مول از مولکول های یک ماده ، مولکول گرم نامیده می شود .

Ø شیمیدان ها معمولا“ به جای اتم گرم و مولکول گرم ، جرم مولی را بکار می برند و آن را بر حسب گرم بر مول بیان می کنند .

به عنوان مثال جرم مولی اکسیژن 16 گرم بر مول می باشد .

هوالفتاح العلیم - سال نو مبارک

به نام خدا                     یا مقلب القلوب والابصار - یا مدبر الیل والنهار - یا محول الحال والاحوال

                          حول  حالنا الی احسن الحال

 

بوی باران، بوی سبزه، بوی خاک.
شاخه‌های شسته، باران خورده، پـاک.
آسمان آبی و ابر سپیـد
برگ‌هـای سبـز بیـد
نرم نرمک میرسد اینک بهـار
خوش بحال روزگار!
ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم
ای دریغ از من اگر مستم نسازد آفتاب
ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار
گر نکوبی شیشهء غم را به سنگ،
هفت رنگش می‌شود هفتـاد رنگ!

 

 

سال ۱۳۸۶ مبارک  

سوالات زیر از سایت  http://talegh-chem.persianblog.com/  اخذ شده است.

با حل این تمرین ها بعد از تعطیلات نوروز عیدی بگیرید.( در دفتر)

(البته فقط آن قسمت که تدریس شده است)

طراح: آقای علی صرافی زاده

1  شیمی با توجه به محل قله های  زیر . اگر  دو قله کوه داشته باشیم . در کدام قله فشار هوا بیشتر است ؟ چرا ؟ A                                   B    1 افزایش مواد سمت راست موجب آلودگی های سمت چپ می شود . با رسم خط مواد سمت راست را به جواب صحیح سمت چپ وصل کنید الف- گوگرد دی اکسید                                     سختی آب ب- کلرو فلوئورو کربن                                      باران اسیدی ج- کاتیون کلسیم                                          اثر گلخانه ای  د- متان                                                        تخریب لایه اوزون 2 با توجه به جدول داده شده فرمول شیمیایی ترکیب های زیر را بنویسید 1 2 3 4 5 6 7 Na Mg B C N O F K Ca Al Si P S Cl           Br          CCl4                 Na2O                MgF2                 B2O3   الف  -   F  ,  C                             ب -     S  ,  K                         ج  -  Br  ,  Ca                               د  -  Al  ,  O                       3 هیدروکربنهای داده شده را در نظر گرفته و به سوالات پاسخ دهید A) CH2=CH2          B) CH3- CH2 - CH2 - CH3          C) CH3- CH (CH3)2 الف- فرمول مولکولی آنها را بنویسید  نسبت به هم چه حالتی دارند C, B  -ب کدا میک فعا لیت شیمیایی  بیشتری  دارند  A  , B  - ج 4 الف- عدد اکتان کدا میک بالاتر است ؟ چرا ب- نقطه جوش کدا میک کمتر است CH3CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH3              (CH3)3 C CH2CH(CH3)2          5 آلکان - آلکن و آ لکین را در هیدروکربنهای زیر مشخص کنید CH2= CH2                CH3- CH3                  CH º CH          الف- از کدا میک برای تهیه پلیتن استفاده می شود ب- کدا میک بیشتر برای سوختن استفاده می شود و از سوختن کامل آن چه گازی تولید می شود 6 اصطلاحات زیر را تعریف کنید   منبع تجدید ناپذیر                  اتم گرم             گازهای ا یده آل  7 پیشنهاد شما برای دفع هر یک از زباله های مقابل چیست  شیشه های نوشابه    پوست میوه جات        بسته های پلاستیکی شامپو 8 تا چه حدی بحران کمبود آب در قرن ا خیر را جدی می دا نید ؟ و چه راهها یی برای برخورد با این مسئله پیشنهاد می کنید 9 در جاهای خالی کلمات مناسب بنویسید  آلاینده نوع  ........  است CO2  -   الف ب- از ........ می توان به عنوان جا یگزین برای سوختن و ساختن از مواد نقتی استفاده کرد ج- از اوزون برای جلو گیری از ر سیدن تابشهای مضر ........ استفاده می شود د- پیوند شیمیایی بین یون سد یم و یون کلر از نوع  ......... می باشد